Onze gezondheidsrichtwaarde voor PFAS: 0,5 ng/L

Op elke gemeentepagina vergelijken we het water met een richtwaarde van 0,5 ng/L (nanogram per liter) voor de som van de vier schadelijkste PFAS: PFOA, PFOS, PFNA en PFHxS (‘PFAS-4’). Die richtwaarde is een voorstel van deze site, gebouwd op het gepubliceerde onderzoek. Het is geen officiële norm. Voor de verhalende versie leest u het blogartikel over hoe we bij 0,5 ng/L kwamen (in het Frans).

Het voorstel

Hoogstens 0,5 ng/L voor de som PFOA + PFOS + PFNA + PFHxS, als jaargemiddelde.
Geen van deze vier stoffen afzonderlijk boven 0,25 ng/L.
Voor PFOA en PFOS blijft het gezondheidsdoel op lange termijn nul.

Idealiter zou de vergelijking elke stof wegen naargelang haar toxiciteit (de methode van ‘PFOA-equivalenten’ van het Nederlandse RIVM). De huidige openbare gegevens laten dat nog niet overal toe, dus gebruikt deze site voorlopig de eenvoudige som van de vier stoffen.

Waarom 0,5 ng/L?

In 2020 berekende de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) hoeveel van deze vier PFAS iemand een leven lang kan opnemen, eten en drinken samen, zonder verwachte schade: 4,4 nanogram per kilo lichaamsgewicht per week, oftewel 0,63 ng per kilo per dag. Voor een volwassene van 70 kg is dat een totaal budget van ongeveer 44 ng per dag, alles inbegrepen. Het belangrijkste bewijs achter dat cijfer: kinderen met meer PFAS in het bloed reageren minder goed op gewone vaccinaties.

Zweden, Denemarken en Nederland bouwden hun nationale drinkwaternorm allemaal op datzelfde budget van EFSA. Wij ook. Een ‘veilige dagelijkse dosis per persoon’ omzetten in een ‘veilige concentratie in water’ vraagt precies twee beslissingen:

Wie beschermen we? Een volwassene drinkt ongeveer 2 liter per dag, ongeveer 0,03 liter per kilo lichaamsgewicht. Een flesgevoede baby drinkt ongeveer 0,15 liter per kilo, vijf keer zoveel voor zijn grootte.
Welk deel van het budget gaat naar water? Voeding bevat al PFAS, dus water kan maar een deel van het budget krijgen. Het standaardaandeel van de Wereldgezondheidsorganisatie voor drinkwater is 20 %; de strengere, oudere conventie is 10 %.

Hetzelfde startcijfer, andere keuzes

Elke overheid maakte die twee keuzes anders, en dat alleen al verklaart waarom de normen verschillen:

Norm	Vastgelegd door	Beschermde persoon	Aandeel van het budget voor water
4,4 ng/L	Nederland (richtwaarde van het RIVM)	Volwassene, 70 kg, 2 L/dag	20 %
4 ng/L	Zweden (wettelijke norm sinds 2026)	Volwassene	20 %
2 ng/L	Denemarken (wettelijke eis sinds 2021)	Jong kind	10 %
0,5 ng/L	Deze site (voorstel)	Flesgevoede baby	10 tot 15 %

Geen van deze cijfers is ‘wat de wetenschap zegt’. Het is dezelfde wetenschap met andere veiligheidsmarges: hoe kwetsbaarder de beschermde persoon en hoe kleiner het aandeel voor water, hoe lager de norm. Onze richtwaarde zit aan het voorzichtige uiteinde van dezelfde methode die de drie nationale overheden gebruikten.

Ter vergelijking: de Europese wettelijke norm is veel soepeler, 100 ng/L voor de som van 20 PFAS en 500 ng/L voor ‘PFAS totaal’, waarden die onderhandeld werden zonder rekening te houden met de EFSA-beoordeling van 2020. De Verenigde Staten leggen 4 ng/L op voor PFOA en PFOS elk, met een gezondheidsdoel van nul voor beide. De Nederlandse richtwaarde weegt bovendien elke stof naargelang haar toxiciteit (‘PFOA-equivalenten’), wetenschappelijk correcter dan een eenvoudige som.

Waarom het voorzichtige uiteinde?

Voeding vult het budget al grotendeels. Het Zweedse voedselagentschap (Livsmedelsverket) schat dat een doorsnee volwassene al ongeveer de helft van de toelaatbare dosis via voeding alleen opneemt, en dat 43 % van de vierjarigen het hele budget al met voeding overschrijdt. Het Deense voedselinstituut (DTU) beperkte water precies daarom tot 10 % van het budget.
De Zweedse wetenschappers komen voor kinderen tot gelijkaardige cijfers. Het wetenschappelijke rapport achter de Zweedse norm van 4 ng/L berekent dat een vierjarige na een doorsnee voeding nog maar ruimte heeft voor ongeveer 0,3 ng/L in water, en ongeveer 0,7 ng/L als water een aandeel van 10 % krijgt. Onze 0,5 ng/L ligt tussen die twee cijfers.
Het budget van EFSA zelf is misschien niet voorzichtig genoeg. Een heranalyse van de vaccinatiegegevens uit 2023 (details verderop) komt uit op duidelijk lagere veilige niveaus, het Amerikaanse gezondheidsdoel voor PFOA en PFOS is nul, en PFOA is geklasseerd als kankerverwekkend voor de mens (groep 1 van het IARC).

De berekening, zodat u ze kunt nakijken

Aandeel van het dagelijkse EFSA-budget dat water alleen zou opgebruiken:

Concentratie in het water	Volwassene: 70 kg, drinkt 2 L/dag	Flesgevoede baby: 0,15 L per kilo per dag
4 ng/L (huidige Zweedse norm)	18 % van het budget	95 % van het budget
1 ng/L	4,5 %	24 %
0,5 ng/L (onze richtwaarde)	2,3 %	12 %

Onze richtwaarde komt rechtstreeks uit de kolom van de baby: 0,63 ng per kilo per dag, vermenigvuldigd met een aandeel van 10 tot 15 % voor water, gedeeld door 0,15 liter per kilo per dag, geeft 0,4 tot 0,6 ng/L. We hebben afgerond op 0,5 ng/L.

Een eerlijke kanttekening: EFSA ontwierp haar budget voor een blootstelling over het hele leven, niet letterlijk voor baby's, van wie de blootstelling tijdens de zwangerschap en het geven van borstvoeding apart gemodelleerd wordt. We gebruiken de flesgevoede baby als de realistisch meest blootgestelde persoon, om te tonen hoe weinig marge 4 ng/L laat, niet als strikt risicomodel voor baby's. Zelfs zo gelezen toont de tabel het probleem met 4 ng/L: een baby die veel via water wordt blootgesteld, zou bijna het hele budget met water alleen kunnen opgebruiken, nog voor voeding, overdracht via de placenta of moedermelk meegeteld zijn.

Is het kleinste spoor PFAS gevaarlijk?

Nee, niet in de zin dat één molecule meetbare schade zou veroorzaken. ‘PFAS’ dekt duizenden erg verschillende stoffen; een PFAS met korte keten die snel wordt uitgescheiden, valt niet te vergelijken met PFHxS, dat jaren in het bloed kan blijven. De geschatte halfwaardetijden in menselijk serum zijn ongeveer 5,3 jaar voor PFHxS, 3,4 jaar voor PFOS en 2,7 jaar voor PFOA.

Maar voor persistente en bioaccumulerende PFAS geldt:

blootstelling brengt geen enkel biologisch voordeel;
ze stapelt zich op over jaren;
de epidemiologie heeft geen geruststellende lage drempel gevonden;
PFOA is geklasseerd als kankerverwekkend voor de mens (groep 1 van het IARC), PFOS als mogelijk kankerverwekkend (groep 2B).

Een heranalyse uit 2023 van de gegevens over vaccinatierespons komt uit op referentieniveaus in het serum van ongeveer 1,5 tot 4 ng/mL, ver onder de 17,5 ng/mL die EFSA hanteerde. Dat is nog geen reglementaire consensus, maar het suggereert dat de toelaatbare dosis van EFSA niet bijzonder voorzichtig is.

‘Nul’ is dus de juiste richting, en 0,5 ng/L onze praktische grens. Concentraties van 1 tot 4 ng/L creëren geen acuut gevaar en garanderen geen ziekte; ze zijn een vermijdbare bijdrage aan de lichaamsbelasting die zich over een leven opbouwt. We zien 4 ng/L als een actiedrempel, niet als een ideaal veiligheidsdoel.

Hoe deze site de richtwaarde toepast

We tellen de vier stoffen op uit de laatste beschikbare openbare controle; de richtwaarde zelf is bedoeld als jaargemiddelde.
Stoffen onder de detectiegrens tellen als nul: het gepubliceerde totaal is dus een minimum. Wanneer niets wordt aangetroffen, toont de pagina de bovengrens die de grenzen van het labo toelaten (‘< 4 ng/L’ bijvoorbeeld) en zegt ze hoeveel keer onze richtwaarde deze controle gemist kan hebben, in plaats van een vals ‘conform’ te tonen.
Deze richtwaarde is strenger dan alle huidige wettelijke normen: water ‘boven onze richtwaarde’ kan perfect wettelijk zijn.
De resultaten worden gekoppeld aan het leveringsgebied, niet alleen aan de gemeente. De controle-instantie bemonstert één kraan per leveringsgebied, en een leveringsgebied levert overal hetzelfde behandelde water. Als de bemonsterde kraan in een buurgemeente van hetzelfde leveringsgebied stond, vermeldt de pagina dat en noemt ze de gemeente.
Gemeentepagina's boven de richtwaarde tonen filters van partners (affiliatelinks, als zodanig aangeduid). De filtervergelijking geeft per product de norm, het gepubliceerde PFOA/PFOS-cijfer, de bron en de controledatum; geen enkele gecertificeerde filter garandeert dat 0,5 ng/L wordt bereikt.

Hoe deze pagina tot stand kwam

De synthese van de studies en de blootstellingsberekeningen werden voorbereid met de hulp van AI en daarna gecontroleerd tegen de primaire bronnen die hieronder staan. Deze richtwaarde is een gedocumenteerd voorstel, geen officiële norm en geen medisch advies. Bij twijfel over uw water neemt u contact op met uw watermaatschappij of met de bevoegde gezondheidsdienst.

Bronnen

Deze site is een dataproject, geen officiële bron. Bij twijfel neemt u contact op met uw watermaatschappij of met de bevoegde overheid.